Topraklama Ölçümü Nedir ve Nasıl Yapılır?

Topraklama sistemi, konut tipi yapılar dahil olmak üzere, bütün elektrik donanımı bulunana alanlarda tesisata eklenmesi gereken standart elektriksel donanımdır. Elektrik akımında herhangi bir sebepten dolayı kaçak meydana gelmesi halinde, gerilimin doğrudan toprağa aktarılmasını sağlayan topraklama tesisatı, hem can güvenliği hem de donanımların güvenliği bakımından büyük önem arz eder. Ani voltaj yükselmeleri durumunda, topraklama donanımı bulunmayan elektrikli ekipmanlar korumasızdır. Elektrik akımı bu halde, cihazın üzerinde yüklenir ve herhangi bir insan müdahalesi halinde vücuttan geçerek toprağa ulaşmaya çalışır. Bu durumda, çok ciddi sağlık riskleri söz konusudur ki, özellikle sanayi tipi elektrikli ekipmanlar ölüm riski oldukça fazladır. Bu nedenle, kanunlarımız da bu hattın tesis edilmesini ve periyodik topraklama ölçümü yapılmasını zorunlu kılar. İş Sağlığı ve güvenliği ilkelerinin içerisinde topraklama kurulumu ve topraklama ölçümü başlıca maddeler içerisinde yer alır.

Topraklama Nasıl Yapılır?

"Topraklama ölçümü nasıl yapılır?" benzeri soruları cevaplamadan önce, topraklama nasıl yapılır sorusuna cevap vermek gerekir. Binaların elektrik hatları bir faz, bir nötr ve bir toprak hattından oluşur. Geçmişte elektrik topraklama tesisatı hatlarına çok özen gösterilmediğinden bazı konut tipi yapılarda topraklama hattı bulunmayabilir. Bu durumda elektriksel donanımı güvenceye almak ve can güvenliği temin etmek için binaya haricen topraklama tesisatı kurulması gerekir. Normal koşullarda topraklama bina inşa edilirken yapılır. Yerin birkaç metre altına ve mutlaka toprak yüzey içerisine, bakır plaka veya çubuklar yerleştirilir. Binanın büyüklüğüne göre bu levhalar ve çubuklar farklı büyüklüklerde olabilir. Bu seviyede de bir çeşit topraklama ölçümü yapılarak, gerçekleştirilen uygulamanın uygun olup olmadığı tespit edilebilir. Yapılan ölçümlerden sonra toprak hattı, binanın elektrik tesisat paneli ve varsa paratoner üzerine entegre edilir. Bu şekilde gerçekleştirilen uygulamalarda toprak hatları çoğunlukla verimli biçimde çalışır. Ancak yine de uzmanlar bu hatların verimliliğinin düzenli olarak kontrol edilmesini tavsiye eder. Kaldı ki, konut olmayan tüm yapılarda, düzenli olarak bu tesisatın kontrol edilmesi ve raporlanması zorunludur.

Topraklama Ne İşe Yarar?

Topraklama; bir güvenlik tedbiri olarak kullanılır ve elektrik yükünün toprağa aktarılmasını ve tehlike arz etmesinin engellenmesini sağlar. Koruma Topraklaması, işletme topraklaması ve Yıldırım Topraklaması olmak üzere üç kategorisi bulunur. Koruma ve işletme topraklaması türleri birbirine yakın değerlere sahipken yıldırım topraklaması daha farklı özelliklere sahiptir. Topraklama ölçümü yapılırken bu klasmanların hangisi için yapıldığı dikkate alınır. Topraklama ne işe yarar sorusunun cevapları ise şu şekilde sıralanabilir:
  • İnsan sağlığına olası etkileri engellemek
  • Elektrik ve elektronik cihazların kaçak veya aşırı akımdan etkilenmemesini sağlamak
  • Hassas elektronik donanımların fonksiyonlarının iyileştirilmesi sağlamak
  • Yıldırımların çevreye ve yapıdaki ekipmanlara zarar vermemesini sağlamak
  Her ne kadar sadece iki esas fonksiyonu varmış gibi görünse de her iki madde de hayati öneme sahip olduğundan, topraklama hatlarının oluşturulası büyük öneme sahiptir. Tabii düzeli aralıklarla topraklama ölçümü yaptırarak sistemin güvenilirliği de test edilmek durumundadır. Aksi halde ciddi maddi zararlar ortaya çıkabileceği gibi, can güvenliği riski en önemli risktir.

Topraklama Ölçümü Kaç Olmalıdır?

Topraklama ölçüm cihazı ile saptanan topraklama ölçümü referans değerleri, direnç ile hesaplanır. Oldukça karmaşık hesaplamaların söz konusu olduğu topraklama ölçümü, hassas cihazlar kullanılarak gerçekleştirilir. Kaçak akım rölesi değerine göre, topraklama ölçümü değeri farklı olacağından her koşulda geçerli bir OHM değerini kullanmak doğru olmaz. Örneğin yıldırım için 10OHM referans değerdir. RCD değerlerine bağlı olarak ölçüm yapılamıyor, yani bu donanım yok ise ve şalterde troid var ise buna bağlı bir referans değer kullanılır. Eğer troid de yok ise şalter sınıflarına bakılır. Her şalter sınıfının farklı bir değeri söz konusudur ve topraklama ölçümü bu değerler ile yapılır. Dolayısıyla her koşulda geçerli sabit bir topraklama ölçü değerinden söz edebilmek mümkün değildir. Bu konuda yetkilendirilmiş İSG firmalarından destek almanız doğru olacaktır. Topraklama uzman olmayan kişilerce ölçülebilen bir değişken değildir. Kaldı ki, bu kişilerin yapacakları ölçümler resmi olarak geçerli sayılmaz.

Topraklama Ölçüm Yönetmeliği

İş sağlığı ve güvenliği yasaları kapsamında, tüm işyerlerinin elektrik donanımlarının mühendislik esaslarla tesislenmiş olması zorunludur. İşyeri, Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik kapsamında, yapıların elektrik donanımlarının hani standartlara tabi olması gerektiği gösterilmiştir. Elektrik tesisatı ve topraklama hatlarının güvenilirlikleri, uluslararası standartlar ve Türk Standartları Enstitüsü tarafından belirlenen standartlara uygun olmak durumundadır. Elektrik mühendisleri odası, Test Ölçüm Standartlaştırma ve Yaygınlaştırılması Komisyonu tarafından geliştirilen ölçüm ve raporlama standartları hali hazırda tüm sektörlerde akredite firmalarca gerçekleştirilen uygulamalardandır. Topraklama ölçümü, bu amaçla kurulmuş ve kanunda bu görevi üstlenebileceği belirtilen personelleri çalıştıran ve kanunun öngördüğü tüm şartları eksiksiz şekilde yerine getirmiş olan firmalarca yapılır. Topraklama ölçümü yapabilmek için gerekli lisanslara sahip olmak, Elektrik Mühendisi veya Elektrik Teknisyeni olmak gereklidir. Raporlar ancak bu şekilde resmiyet kazanabilmektedir.

Topraklama ölçümü raporu

Topraklama ölçümü sonrasında ortaya çıkan değerlerin yazıldığı, ölçümün hangi şartlarda yapıldığının izah edildiği, herhangi bir olumsuzluk var ise belirtildiği ve sonuç olarak mevcut topraklama hattının uygun olup olmadığının belirtildiği resmi nitelikteki belgeye topraklama raporu denir. Bu rapor gerçekleştirilecek fiili ölçümden sonra hazırlanabilir.

Topraklama Ölçüm Cihazı

Topraklama ölçüm cihazı ya da toprak direnci ölçüm cihazı, diğer ismi ile “Meger”, elektrik akımının takip edeceği yoldaki direnci ölçer. Topraklama ölçümü yapılırken 9o ile yapılan kontrollerde maksat; toprağın elektrik tepkisinin, cihaz üzerindeki topraklama direnci ile eş olup olmadığına bakmaktır. Bunun için meger üzerinden alınan bir veya birkaç prob, toprağa saplanarak değer ölçülür. Problar birer topraklama çubuğu gibi çalışır. Buradan alınan değer ile binanın veya mevcut teknik donanımın direnç değerleri karşılaştırılarak, topraklama verimliliği tespit edilir.

Doğalgaz Topraklama Ölçümü – LPG Topraklama Ölçümü

Statik elektrik, özellikle yanıcı ve patlayıcı maddeler söz konusu olduğudan ciddi bir sorundur. Bunun yanı sıra çok daha yüksek şiddetteki akımların bu maddeler üzerindeki etkisi korkunç olabilir. Bu kapsamda, doğalgaz istasyonları, Lpg istasyonları, bu gazların aktarma ve depolama istasyonları gibi noktalarda, çok ciddi bir topraklama donanımına ihtiyaç vardır. Doğalgaz ve LPG gibi maddeler söz konusu olduğunda, topraklama ölçümü diğer koşullardan daha farklı standartlarda gerçekleştirilir ve denetleme periyotları daha sıktır. Bu noktadaki riskten ötürü, uygulama da daha ciddi olacaktır.

Topraklama Ölçümü Fiyat

Topraklama ölçüm fiyatı, standartlarına göre birkaç farklı değere sahiptir. Topraklama hattının kullanım amacı, donanımın komplikasyonları vb. etkenler topraklama ölçüm fiyatını değiştirir. Bu nedenle bu noktada tek bir fiyatın söz konusu olduğu söylenemez. Elektrik Mühendisleri Odası, her yıl, 14 ana başlıkta toplanan farklı ölçüm türleri için tüm yurtta geçerli bir fiyat listesi yayımlar. Akredite edilmiş kuruluşlar, yukarıda belirttiğimiz tüm parametrelere göre ayrı ayrı sınıflandırılmış fiyatları içeren bu liste üzerinden hizmet verirler. Listede geçen rakamlar üzerine, işlemi yapan firmalar masraflarını da ekleyerek fiyat teklifi verebilir. Topraklama ölçümü hayati öneme sahip güvenlik donanımlarından birisidir. Elektrik, artık hayatımızın her alanında aktif biçimde kullanılan bir enerji türü olduğundan, onu güvenli hale getirmek de gerekli olacaktır. Kamusal sorumluluk noktasında devlet tarafından topraklama tesis edilmesi ve düzenli kontrollerinin yapılması zorunlu tutulmuş ve tüm iş verenlerin bu işlemle yükümlü olması durumu ortaya çıkmıştır. Elektrik donanımını standartlara uygun bir şekilde inşa etmek ve topraklama hatlarınızı düzenli kontrol ettirmek zorunluluğunu unutmayınız. Bu konuda dilerseniz bizden hemen destek alabilirsiniz.